Gelecekte Bir Yerde İnsan Odaklı Mimari Tasarım: Fikir Aşamasında Yapay Zekânın Yeri
STAY-B-000320
Kitap: Gelecekte Bir Yerde
Yazarlar: Bekir Hüseyin Tekin
Sayfalar: 4–4
Özet
Bu bildiri, yapay zekâ ile üretilen mekânsal temsilleri “gelecekte bir yerde” tasarlanabilecek olası mekân deneyimlerinin erken göstergeleri olarak ele almakta ve bu temsillerin nasıl üretildiğini prompt mühendisliği üzerinden tartışmaktadır. Çalışma, geleceğin mekânını yalnızca görsel bir sonuç değil, insan odaklı tasarım ve nöromimarlık hedeflerini içeren metinsel yönlendirmeler aracılığıyla kurulan bir tasarım süreci olarak konumlandırmaktadır. Bu bağlamda mekân, kullanıcı üzerindeki stres düzeyi, dikkat yükü ve bilişsel toparlanma potansiyeli üzerinden değerlendirilmektedir; bu değerlendirme Stres İyileşme Kuramı (SRT) ve Dikkat Toparlanma Kuramı (ART)’nin temel ilkeleriyle ilişkilendirilmektedir. Bildirinin araştırma sorusu, yapay zekâ asistanlarının fikir aşamasında SRT/ART ile uyumlu insan deneyimi hedeflerini metinsel yönlendirmelerden görsel mekân temsillerine ne ölçüde tutarlı aktarabildiğidir. Araştırma, farklı nöromekânsal talepler içeren dört mekânsal senaryo üzerinden yürütülmüştür: kısıtı az bir başlangıç mekânı, özgün elemanları korunması gereken bir yenileme mekânı, yüksek stres bağlamına sahip ve psikolojik hedefi tanımlı bir dinlenme mekânı ile çoklu kullanım ve dikkat bölünmesi riski taşıyan yarı-kamusal bir iç mekân. Her senaryoda yapay zekâya, duyusal yük azaltma, dikkat yönlendirme ve toparlanmayı destekleme gibi insan deneyimine ilişkin hedefleri açıkça içeren yapılandırılmış promptlar verilmiştir. Bu promptların ürettiği metinsel tasarım anlatıları ile görsel mekân temsilleri birlikte analiz edilerek, nöromimarlık açısından kritik olan niyetlerin metinden görsele nasıl aktarıldığı, nerelerde sadeleştiği ya da kaybolduğu incelenmiştir. Bulgular, yapay zekânın geleceğe dair ikna edici mekânsal imgeler üretebildiğini; ancak stres azaltma ve dikkat toparlanması gibi insan deneyimi temelli hedeflerin görsel temsilde tutarlı biçimde sürdürülemediğini göstermektedir. Bildiri, prompt mühendisliğinin gelecekte tasarımcının eleştirel ve etik sorumluluk alanlarından biri hâline geleceğini savunmaktadır.
Kalıcı STA Yayın Kimliği: STAY-B-000320 (DOI değildir)