Türkiye Akademik Literatüründe İbn Miskeveyh Üzerine Sistematik Bir Kapsam Belirleme Çalışması

Kitap: Sosyal Bilimlerde Kuramsal Yaklaşımlar ve Güncel Tartışmalar Sempozyumu ve Karma Sergisi

Yazarlar: Ayşe Karcı

Sayfalar: 2–2

Özet

İnsanlık tarihi boyunca erdemli bir toplum inşası, ahlak filozoflarının en temel arayışı olmuştur. İslam düşünce tarihinde bu arayışı sistematik bir felsefi zemine oturtan İbn Miskeveyh, Tehzîbü’l-Ahlak adlı eseriyle hem Doğu hem de Batı entelektüel geleneğini etkilemiş bir düşünürdür. Bu çalışmanın temel amacı, klasik İslam düşüncesinin öncü isimlerinden İbn Miskeveyh’in ahlak felsefesinin Türkçe akademik literatürde nasıl kavramsallaştırıldığını, hangi temalar etrafında şekillendiğini ve modern sosyal bilim teorileriyle ne ölçüde ilişkilendirildiğini sistematik biçimde haritalamaktır. Çalışma, kapsam belirleme araştırması (scoping review) deseninde tasarlanmış ve PRISMA-ScR kılavuz ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür. Çalışma kapsamında Google Akademik veri tabanında yapılandırılmış bir arama dizgesi kullanılarak, belirlenen dahil etme kriterlerini karşılayan 19 hakemli dergi makalesi nicel ve nitel içerik analizine tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular, Türkçe literatürün ağırlıklı olarak müellifin Tehzîbü’l-Ahlâk adlı eseri ve nitel doküman analizi yöntemleri çerçevesinde geliştiğini göstermektedir. Makalelerin kavramsal derinlikleri incelendiğinde, İbn Miskeveyh’in adalet, itidal ve nefis terbiyesi gibi kurucu kavramlarının; çağdaş erdem etiği, siyaset felsefesi ve güncel sosyokültürel sorunlar bağlamında yeniden inşacı bir yaklaşımla yorumlandığı tespit edilmiştir. Klasik ahlaki normların teorik çerçevesi literatürde güçlü bir biçimde temellendirilmiş olsa da bu normların modern kurumsal iktisat, statü tüketimi ve toplumsal güven inşası ekseninde nasıl karşılık bulacağı belirgin bir literatür boşluğu olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, İbn Miskeveyh düşüncesinin günümüz sorunlarına felsefi, iktisadi ve sosyolojik zeminlerde de kapsayıcı çözümler sunabilme potansiyeli taşıdığı tespit edilmiştir. Bu bakımdan, gelecekteki çalışmaların klasik metinleri disiplinlerarası bir zemine taşıyarak kurumsal yapılar ve uygulamalı bilimler odağında genişletmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Kalıcı STA Yayın Kimliği: STAY-B-000380 (DOI değildir)