Kimden Öğreniyoruz? Modern Bilen Özneden Hibrit Epistemik Düzene Bilgi Otoritesi ve Uzmanlığın Dönüşümü
STAY-B-000501
Kitap: Geleceğin Öğrenme Ekosistemi Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu
Yazarlar: Ayten Bengisu Cansever Bayhan
Sayfalar: 3–4
Özet
Dijital dönüşüm, öğrenmenin gerçekleştiği ortamları çeşitlendirmenin ötesinde, bilgi üretiminin ve bilgiye ilişkin otoritenin toplumsal örgütlenmesini de dönüştürmektedir. Modern epistemolojik düşüncede insan, dünyayı bilen, yorumlayan ve hakkında yargıda bulunan ayrıcalıklı bir özne olarak konumlandırılmış; modern toplumsal yapılarda bu epistemik kapasite eğitim, meslek, uzmanlık ve kurumsal konum aracılığıyla meşrulaştırılmıştır. Bununla birlikte dijital platformların ve özellikle üretken yapay zeka sistemlerinin yükselişi, bilginin kim tarafından üretildiği, hangi mekanizmalar aracılığıyla görünür hale geldiği ve kimin “bilen” olarak tanındığı sorularını yeniden gündeme getirmektedir. Bu çalışma, dijital öğrenme ekosistemlerinde bilgi otoritesi ve uzmanlığın dönüşümünü iletişimsel ve sosyolojik bir perspektiften tartışmayı amaçlamaktadır. Eleştirel literatür taraması ve kavramsal çözümlemeye dayanan çalışmada modern bilen öznenin kuruluşundan hareketle Foucault’nun bilgi-iktidar ve hakikat rejimleri yaklaşımı, Latour’un insan ve insan olmayan aktörleri ilişkisel bir ağ içerisinde değerlendiren perspektifi, platformlaşma ve algoritmik otorite tartışmaları ile üretken yapay zekaya ilişkin güncel epistemik otorite çalışmaları birlikte ele alınmaktadır. Çalışmanın temel savı, dijital toplumda insanın bilme kapasitesinin ortadan kalkmadığı; buna karşılık epistemik otoritenin insan özne ve kurumsal uzmanlık etrafında örgütlenen görece merkezi yapısının çözülerek daha dağıtık bir biçim aldığıdır. Bu doğrultuda kurumsal epistemik otorite, platformlaşmış epistemik otorite ve algoritmik epistemik otorite olmak üzere üçlü bir kavramsal ayrım önerilmektedir. Söz konusu otorite biçimlerinin bir arada işlediği güncel bilgi ortamı ise hibrit epistemik düzen olarak kavramsallaştırılmaktadır. Çalışma sonucunda geleceğin öğrenme ekosistemleri açısından temel sorunun yalnızca bireyin ne öğrendiği değil; bilgiyi kimden aldığı, hangi aktörü neden güvenilir kabul ettiği ve epistemik değerlendirme yetkisinin ne ölçüde insan dışı sistemlerle paylaşıldığı olduğu ileri sürülmektedir.
Kalıcı STA Yayın Kimliği: STAY-B-000501 (DOI değildir)